This is some text inside of a div block.
Close

Factcheck: hebben we echt geen eten zonder bijen?

Nu de bijen zo drastisch in aantallen aan het afnemen zijn, horen we het steeds vaker: bijen zijn nodig voor een groot deel van onze voedselvoorziening. Wel 70% van ons voedsel hebben we te danken aan bijen. We kunnen ze dus helemaal niet missen! Maar wat is hier nu eigenlijk allemaal van waar?

Honingbij op een kersenbloem

Al ongeveer tienduizend jaar lang worden bijen gehouden door mensen. Met name de honingbij is een enorme rol gaan spelen in onze landbouw, maar veel andere bestuivende insecten zijn ook van belang. Het wordt steeds duidelijker dat de rol van de wilde bij in onze landbouw flink onderschat is. Ondanks dat het nog steeds niet duidelijk is in hoeverre wilde bijen precies verantwoordelijk zijn voor de bestuiving van landbouwgewassen, weten we ondertussen dat ze bij bepaalde gewassen verantwoordelijk zijn voor wel 84% van de bloembezoeken. Ook weten we nu dat honingbijen efficiënter bestuiven als er ook wilde bijen aanwezig zijn in landbouwgewassen. 

Uit een onderzoek gedaan in 200 landen blijkt dat wel 87 van de 115 belangrijkste voedselgewassen afhankelijk zijn van dierlijke bestuiving (dat zijn niet alleen bijen, maar ook bijvoorbeeld vlinders en sommige vogels). Dit is ongeveer driekwart. Een ander onderzoek, van de VN, concludeert dat 70% van de belangrijkste voedselgewassen afhankelijk is van bijen. Betekent dat dan ook dat we 70-75% van het eten dat we nu verbouwen niet meer zullen hebben als bijen blijven achteruitgaan in aantallen? Het korte antwoord: nee. Maar er is meer.

Voedingswaarde vs. Hoeveelheid

Dat 70% van de voedselgewassen afhankelijk zijn van bijen betekent niet dat we zonder bijen 70% minder eten zullen hebben. In volume is 35% van al het geproduceerde voedsel afhankelijk van bestuivende insecten. Met name groente- en fruitsoorten moeten bestoven worden door bijen. Een aantal voorbeelden van lekkernijen die we zonder de bijen zouden moeten missen: appels, meloenen, kersen, avocado, komkommers, broccoli en pompoenen. Maar ook amandelen, vanille, koriander en koffie zouden van het menu gaan! Ondanks dat we dus ‘slechts’ 35% van ons eten zouden verliezen in volume, zou de variatie van ons dieet er zeker hard op achteruit gaan. En dat zou nog een groot probleem kunnen opleveren, aangezien de gewassen die bestoven worden met de wind met name granen zijn. 

De gewassen die juist wél afhankelijk zijn van bijen zijn van hoge voedingswaarde. Deze leveren ons zo’n 40% van de voedingsstoffen die we consumeren. Zonder al die verschillende soorten groenten en fruit zouden we zomaar 90% minder vitamine C, 70% minder vitamine A en 58% minder calcium produceren!

Appelbomen

Al met al is het dus zo dat we niet 70% minder eten zullen hebben zonder bijen, maar wel dat 70% van de soorten gewassen die we eten afhankelijk zijn van dierlijke bestuiving. Qua hoeveelheid eten zouden we 35% minder hebben zonder bestuivende insecten. Dit is alsnog een flinke hoeveelheid, en al helemaal belangrijk omdat die 35% wel veel gewassen bevat die belangrijke voedingsstoffen leveren. Zonder deze gewassen wordt ons dieet er heel wat kariger op, en zouden we afhankelijker worden van gewassen zoals tarwe, rijst, maïs, rogge en haver.

Oplossingen?

Misschien heb je het al eens gehoord: in China worden sommige plantages al met de hand bestoven. Dit zou zijn omdat de bijen al in zoverre uitgestorven zijn dat dit een noodgedwongen oplossing is. Dat lijkt echter iets te kort door de bocht te zijn. Het gaat hier specifiek over perenplantages en die halen een veel hoger rendement wanneer ze met de hand bestoven zijn. Het is ook zo dat er weinig honingbijen in de regio zijn, maar perenplantages zijn nou eenmaal niet heel aantrekkelijk voor imkers om een kolonie bij te houden, aangezien peren geen nectar produceren. Mocht het uitsterven van de bij handbestuiving wel écht noodzakelijk maken, dan zou dit wel mogelijk zijn, maar vergis je niet: het is ontzettend arbeidsintensief en vaak niet economisch haalbaar.

Er zijn al een aantal andere technische oplossingen voorgesteld. Een voorbeeld is het genetisch modificeren van gewassen die door de wind bestoven worden zodat deze ook de voedingsstoffen gaan produceren die we nu krijgen van bij-bestoven gewassen. Een ander voorstel is het fokken van bijen die resistent zijn tegen pesticiden, en zelfs het creëren van zwermen ‘robot-bijen’ wordt onderzocht.

Deze ideeën voor oplossingen betekenen natuurlijk niet dat we niet meer bang hoeven te zijn voor het uitsterven van de bij. Het is nog lang niet duidelijk welke effecten de genetische manipulatie van bijen of gewassen zouden kunnen hebben op ecosystemen. En robot-bijen... laten we het daar vooral niet te lang over hebben. Bovendien zijn deze oplossingen alleen relevant voor het voedselprobleem wat zou ontstaan wanneer de bij er niet zou zijn. De enorme schade aan de natuur en ecosystemen die het verlies van bijen zou brengen wordt er niet zomaar mee opgelost. Ook is voedseldiversiteit niet enkel belangrijk vanwege de voedingsstoffen die het brengt, maar ook voor vele culturen en tradities. Het systeem wat de natuur ontwikkeld heeft werkt prima, dus laten we dat vooral in stand houden.

Blog