This is some text inside of a div block.
Close
15/12/2019

Interview met Mariken Straat van Bee Heroes

Een lekkere winterblog voor bij het haardvuur over de avonturen van Mariken Straat.

Hey! Ik ben Lou en heb afgelopen paar maanden als vrijwilliger via Milieudefensie bij The Pollinators mogen werken. In de rust tussen Tree Fest en de Nationale Zaaidag vonden we het tijd worden om een paar van de bij ons aangesloten initiatieven in het zonnetje te zetten (of uit de winterkou te halen). Zo heb ik - samen met mijn collega Nadima - Mariken Straat gebeld en een aantal vragen gesteld over haar ecologische kunstproject Bee Heroes.


Mariken is zelfstandige in de kunst- en cultuursector. Ze is fondsenwerver voor kunstenaars en ontwerpers, werkzaam bij het NMCX (centrum voor duurzaamheid in Hoofddorp) op het thema biodiversiteit én projectleider van Bee Heroes. Directe aanleiding van haar project was het tijdelijke kunstwerk ‘Why we fly, Why we Die’ van de Duitse Stadtimkerei Finger, binnen de Kunstfort groepstentoonstelling Dolly (2011) die ging over landbouw, landschapbeheer en ecologie. Het succes van deze tentoonstelling deed toenmalig directeur Holger Nickisch beslissen het bijenthema te willen continueren. Eind 2012 benaderde hij Mariken met de vraag om het stokje over te nemen en nieuw programma te ontwikkelen. In 2013 kon het project, dat toen nog het Nieuwe Bijenmuseum heette, van start.


De ecologische bijenbloemenvelden
Mariken vertelt dat ze in ieder geval dracht wilde aanleggen. Onwetend als ik ben, vroeg ik haar naar wat dracht dan precies is. Meteen wordt duidelijk dat dat niet zo lastig is, namelijk bloemen met nectar en stuifmeel geschikt voor verschillende bestuivers, maar dat veel daaromheen niet zo’n simpel verhaal is, want behalve het voorbereiden en goed aanleggen van de grond moet je langs de terreinbeherende partijen en eigenaren (in dit geval Recreatie Noord-Holland en Staatsbosbeheer) en heb je draagvlak nodig vanuit de buurt over wat je gaat planten en zaaien.

“De terreinbeherende partijen moeten ervan overtuigd worden dat wat je doet waardevol is. Gelukkig stond Marco Riesener, locatiebeheerder bij Recreatie Noord-Holland, positief tegenover projecten die de lokale biodiversiteit vergroten. Een gebruikersovereenkomst voor een terrein van 3126m2 in het Park Vijfhuizen kon gemaakt gaan worden, dat was een feestelijk moment, want nu konden we echt aan de slag.”

“Voor het andere kleinere veld van 750m2, op steenworp afstand van het Kunstfort, konden we via Staatsbosbeheer een overeenkomst regelen. We moesten daarnaast nog met een pachtend boertje in gesprek, die op het beoogde terrein zijn schapen liet grazen, maar ook dat ging prima. Hij pachtte het stuk dus we hadden geen toestemming van hem nodig, maar we wilden wel dat ook hij de waarde ervan in zou zien en positief over het initiatief zou zijn. Lokaal draagvlak vonden we toen, en nu nog steeds, belangrijk.”    

“ De twee, en sinds 2017 drie velden, waren allemaal grasrijk dus het eerste jaar is er laag gefreesd zodat we met zand- en kalktoevoeging op een schoon bed konden gaan inzaaien. Het eerste jaar lag de nadruk nog op 1-jarigen, maar we zijn al snel met voornamelijk meerjarigen gaan werken en sinds drie jaar met bloemen die parasiteren op de wortels van gras, zoals de ratelaar. Zo neemt het gras af en schep je op een ecologische manier ruimte voor de bloemplanten om zich te vestigen. Daarnaast is de ratelaar een mooie en drachtrijke bloem, dus drie vliegen in 1 klap J.” Mariken kiest verder voornamelijk voor inheemse bloemen, en voor een mix van bloemen die interessant zijn voor zowel honingbijen, solitaire bijen en hommels. Al het zaad- en plantgoed is ecologisch gekweekt en het meeste komt van wilde bloemenzaden kwekerij Cruydt-Hoeck, hun wilde planten partner de Heliant en de Amsterdamse kwekerij Wiering.

Zonder wrijving geen glans
Terreinbeheer bleek ook weerbarstig te zijn. In het onderhoud en de afspraken tussen verschillende partijen gaat nog wel eens iets mis. Je moet er echt bovenop zitten. Het is niet zozeer de schuld van de betreffende partijen als wel het gevolg van werkdruk en te weinig personeel. Zo is een paar jaar geleden het grote veld abusievelijk gefreesd door de groenuitvoerder. Dat terwijl al veel meerjarigen zich goed gevestigd hadden en het veld heel mooi was. “Ik heb voor het veld staan huilen toen ik het zag. En al weet je dat het geen onwil is, het doet pijn te zien dat al je werk met de vrijwilligers tenietgedaan is en de ontstane biodiversiteit in het veld in een paar uur tijd verdwenen. De betrokkenen hebben de fout eerlijk toegegeven en zijn ons tegemoetgekomen met een kleine financiële compensatie en dat doet goed. Daarna ga je weer met frisse moed aan de slag en je leert hoe dan ook veel. Zo kwamen door het frezen alle niet gewenste zaden in het veld ook tot bloei, zoals brandnetel, perzikkruid en heel veel akkerdistel. Nou is de laatste een hele goede bijenplant, maar de boeren in de omgeving worden er niet blij van, want de zaden ervan waaien met de wind mee, belanden ook op hun velden, en daar vormen ze als woekeraar een dominante plant die het akkergewas in de weg zit. Dan zijn boeren geneigd te gaan spuiten, en dat willen zij, en zeker ook wij, natuurlijk niet. Het gaat dus om de balans in de omgeving en dat is een complex, maar ook interessant en uitdagend spel tussen belangen bij diverse  actoren.”

Nu heeft Mariken dik 6500 m2 ecologische bijenbloemen velden in beheer, aangelegd met een hele leuke en trouwe vrijwilligergroep. Laat me dat herhalen: 6500 m2 ecologische bijenbloemenvelden!  Mariken lijkt afgezien van het grote biodiversiteitprobleem in Nederland optimistisch en vertelt zowel over terreinbeheerders als groenbeheerders als gemeenten die zich steeds meer bewust worden van de interafhankelijkheid in de natuur en het belang om groen aan te leggen waar dieren, waaronder bestuivers, ook wat aan hebben. Want al zie je in sommige steden echt wel veel groen, het is nog veel te vaak groen waar insecten eigenlijk niks aan hebben. ‘Armoedegroen’ wordt dat met een mooi woord genoemd. Groen dat is aangelegd omdat het goedkoop is en makkelijk te onderhouden. En al is het niet onbegrijpelijk - groenbeheerders bij gemeentes hebben vaak weinig geld voor onderhoud en kennis is weggesaneerd - toch moet en kan het anders. Er wordt gelukkig steeds meer geluisterd naar de adviezen van ecologen, biologen en horticulturele professionals. Zij hebben de kennis in huis om te komen met plannen die de lokale biodiversiteit dienen en ook betaalbaar zijn. Er moet nog veel gebeuren op dat vlak, onder meer een eerlijke vergoeding voor al die broodnodige adviezen, maar de urgentie wordt gevoeld en dat is een begin.

Kunst
Mariken werkt dus in de kunstsector, net als moi, en ik kan het daarom niet laten om te vragen of ze ook op de één of andere manier haar kunstzinnige kant weet te integreren in Bee Heroes. Haar antwoord luidt als het antwoord van veel andere kunstenaars die ik dezelfde vraag heb gesteld; ik zou het graag meer doen dan ik nu kan. Natuurlijk werkt Mariken in opdracht van Kunstfort Vijfhuizen, wat betekent dat er wel exposities op het terrein zijn geweest en hun promotie er kunstiger uitziet dan je doorsnee organisatie. Ideeën, ambities en plannetjes zijn er altijd. Zeker in combinatie met natuur.

‘Natura Artis Magistra’, Natuur is de Leraar van Kunst, of in haar eigen woorden: “alle grote kunst komt voort uit de natuur. Wat ik er leuk aan vind is dat je via verwondering en schoonheid, dus eigenlijk de dingen die plezier geven , die zintuiglijk zijn en waar je blij van wordt, mensen kunt betrekken bij zoiets kleins als de bij. Het is geen pamflettistisch of politiek project, maar een project waarin vanuit experimenteerruimte, kennisontwikkeling en de kracht van de schoonheid in de natuur mensen betrokken worden.” Mariken probeert zoveel mogelijk koppelingen te maken met de kunstexposities in het Kunstfort (3 keer 2 per jaar, met daarbij nog randprogrammering en kunstinterventies) en hoopt dat voor 2020 wat meer handen en voeten te kunnen geven. De huidige artistiek directeur Zippora Elders staat daar altijd voor open, maar beiden kampen met beperkte financiële middelen. Voor wat betreft het projectonderdeel bloemenvelden staan voor komend jaar in ieder geval een aantal veldexcursies in de planning, omlijst met een lekker hapje & drankje en interessante, vrolijk makende informatie over bijen & bloemen.

Winterklaar maken van de velden
Om nog even in de wintersferen te komen vroegen we Mariken wat zij doet om de velden winterklaar te maken. “De velden moeten gemaaid worden en dat doen wij het liefst zo laat mogelijk, omdat nu de winters warmer worden er meer dagen zijn waarop de bijen nog uitvliegen. Dit zijn vooral solitaire bijen. Normaal gesproken wordt er begin september gemaaid, maar wij doen het rond eind oktober”. Dat maaien van de velden blijkt ook nog niet zo simpel. Mariken vertelt dat er afgelopen jaar geen geld was om afhark te organiseren. Het maaien wordt door Landschap Noord-Holland gedaan en betaald door Recreatie Noord-Holland en dat is fantastisch. Zij maaien bijvoorbeeld met lichtere machines en gunstigere messen dan reguliere uitvoerders en zorgen dat er niet wordt verspild.

“ Na het maaien echter moet al het maaisel van het veld af, anders verstikt het de meerjarige planten en heel belangrijk, de grond mag niet voedselrijker worden, want daar houden drachtbloemen niet van. De stik- en koolstof in de gemaaide bladeren, bloemen en stelen zorgen voor een meer voedselrijke grond, terwijl bijenbloemen goed gedijen op schrale grond.” Dit heeft natuurlijk ook weer een lijntje naar de discussie over stikstofdepositie. Gewoonlijk harkt de vrijwilligersgroep en groepen 7 van basisschool de Tweemaster in Vijfhuizen het maaisel weg en zaait herfst zaad bij, maar vanwege geld dat niet binnenkwam, is dat dit jaar niet gelukt. Uiteindelijk heeft ze via de terreinbeheerder kunnen regelen dat Landschap Noord-Holland zelf het maaisel van de velden heeft afgehaald. Zij doen dit met machines, wat minder gunstig is omdat machines zwaarder zijn dan een clubje mensen met harken, maar ze doen het wel heel goed, vertelt Mariken.

Het maaisel komt uiteindelijk terecht bij de afvalverwerkers van de regio, die er compost van maken. Een schoon veld betekent dat een veld in rust is. In maart, april gaat de vrijwilligersgroep weer aan de slag met lentezaad bij zaaien, wieden en akkerdistels trekken - want al mogen er daar gerust een aantal van in het veld staan, ze nemen de boel al snel over; via hun pinwortels en ontelbare zaaddozen verspreiden ze zichzelf als de beste.

Wintertips voor thuis
Als afsluiter vroegen we Mariken nog om een wintertip voor u, de mensen thuis:  “Een aantal dingen die je kan doen zijn bijvoorbeeld zorgen dat je klimop, herfstasters, persicaria amplexicaulis (duizendknoop) en anemonen in tuin of op balkon hebt. Vooral voor solitaire bijen heel fijn, omdat zij in tegenstelling tot honingbijen (die tot wel 5 km van de kast weg kunnen vliegen) niet verder dan een paar honderd meter gaan. Heide en bloembollen zijn ook heel goed. Daarnaast is het belangrijk om, als je een tuin hebt, die niet te veel op te ruimen. Een gezellig zooitje is een feest voor de bijen! Wat stenen neerleggen met gaatjes erin, stukken hout uit het bos doen het goed, niet alle planten snoeien, en vooral wat lange stengels met de uitgebloeide bloemen er nog aan zijn goed voor insecten hun nestgelegenheid en vogels om in te zitten en zaadjes te eten. Heel fijn zijn ook kommetjes met water en wat stenen erin waar bijen en vogels uit kunnen drinken, en wat blader hoopjes laten liggen, daar bouwen bepaalde bijen ook nestjes onder. Je kan ook bijenhotels neerzetten, maar dan moet je wel weten dat je een goeie hebt, want veel bijenhotels die momenteel in de omloop zijn, zijn niet geschikt. Op vroege vogels staat een interview over het onderscheid, zie https://www.bnnvara.nl/vroegevogels/artikelen/goede-en-slechte-bijenhotels.”

Om meer over Bee Heroes te vinden surf naar https://beeheroes.nl/nl/. Met vragen kun je mailen naar info@beeheroes.nl. In maart gaat het Kunstfort weer open en dan is het leuk om langs te komen. Naast de continuering van het Bee Heroes programma zijn er twee nieuwe kunstexposities te bezoeken in het fort en de genieloods. Zie www.kunstfort.nl voor actuele info.

Mariken, heel hartelijk dank voor je informatie en je fantastische initiatief, wij houden het in ieder geval in de gaten en komen graag komend jaar een kijkje nemen.


Of schrijf je in op onze nieuwsbrief en blijf altijd op de hoogte van onze acties voor bijen en andere bestuivers!

Yes, ik wil de nieuwsbrief

Blog